De controleaccountant vs. de serviceaccountant: welke kant kiest u?

Door: Drs. Jan de Rooy RA, initiatiefnemer van TIC Assurance

Ik loop al jaren mee in de accountancy. Ik heb gewerkt bij drie van de vier ‘Big4’ kantoren en sinds twaalf jaar ben ik betrokken bij een serviceorganisatie voor zelfstandige registeraccountants (TIC Assurance). Inmiddels kan ik u zeggen dat ik heel wat indrukken heb opgedaan en ik deel dan ook graag mijn visie met u op de ontwikkeling van ons beroep.

Om maar meteen met de deur in huis te vallen, ik denk dat er een steeds nadrukkelijkere scheiding zal ontstaan tussen de ‘controleaccountant’ (accountants die een controleverklaring afgeven) en de ‘serviceaccountant’ (accountants die geen verklaring afgeven, maar wel klanten helpen met hun administratie, de verslaggeving en veel advies geven). Beide ballen in de lucht houden wordt steeds lastiger en vraagt om steeds meer schaalgrootte.

Wat brengt mij tot deze visie?

  • In de eerste plaats de positie van de opdrachtgever. Serviceaccountants willen primair toegevoegde waarde aan hun klanten leveren, aan alle geledingen. De uitvoering ervan is overwegend georganiseerd via het management, dat de contractrelatie beheert. De toegevoegde waarde bestaat, naast advisering op een breed terrein, trouwens ook uit het aangeven van de grenzen bepaald door regelgeving, die niet overschreden mogen worden. Vaak wordt meegezocht naar oplossingen.
  • Controleaccountants zijn er steeds nadrukkelijker voor het maatschappelijk belang, de gehele samenleving. Kritische stakeholders en burgers dwingen overheden tot steeds meer regelgeving en streng toezicht op de naleving ervan. Dit betreft primair alle organisaties die een bepaalde omvang hebben of die anderszins van groot maatschappelijk belang worden geacht. Opdrachtgever is, mede door de omvang, vaak de RvC of een toezichthoudend orgaan. Ook hier loopt de praktische afwikkeling via het management. Als accountant ben je er niet meer om problemen voor je klant op te lossen, maar om controle uit te oefenen.
  • De technologische ontwikkeling is een andere factor die wezenlijk bijdraagt aan de geschetste scheiding. Gegevensverwerking gaat tegenwoordig zo snel en over zoveel aspecten dat we zelfs visualisering nodig hebben om alle data die er ontstaan weer begrijpelijk te maken. Straks hebben we daarvoor algoritmen nodig, dan dreigt het nog verder van ons begrip af te lopen. Echter ook hier speelt, dat zowel op het gebied van de serviceaccountant (ERP/boekhoudprogramma’s, loonverwerking, gegevensbronnen, dataoverdracht, beveiliging, etc.) als op dat van de controleaccountant (controletechnieken, controlesoftware, data-analyse, continuïteitsbeoordeling, fraude opsporing, etc.) er zoveel ontwikkelingen zijn, dat focus en specialisatie noodzakelijk zijn.
  • Een factor van belang is ook de sectorale ontwikkeling, die per sector steeds meer specifieke regelgeving onderscheidt. Denk bijvoorbeeld aan de sectoren gezondheidszorg, onderwijs, woningbouw en overheid. Daar valt eigenlijk alleen adequate service te verlenen of te controleren als een bepaalde schaalgrootte aanwezig is, zodat voldoende gerichte kennis aanwezig is en bijgehouden kan worden. Denk aan de naleving van de WNT (Wet Normering Topinkomens), waar je bijna juridisch geschoold voor moet zijn.
  • En tenslotte, de waarschijnlijk belangrijkste factor van allemaal, de mensen. Medewerkers vinden het een uitdaging om met waarschuwingen en oplossingen te komen, met gewaardeerde producten, zoals een tijdige en inzichtelijke jaarrekening of een snelle loonverwerking. Controle daarentegen vergt steeds meer een andere attitude en andere ambities. Het combineren van beide rollen vanwege te weinig schaal, leidt tot ongewenste onduidelijkheid over de positionering. Zelfs is het de vraag of een combinatie in één accountantsorganisatie goed vormgegeven kan worden. Overigens ben ik niet van mening dat controleaccountants geen advies meer zouden mogen geven. Ik zie de rol van een controleaccountant meer als die van een ‘horzel’. Zoiets als: ‘meneer de klant, wij zijn tot elkaar veroordeeld. U moet zich verantwoorden en ik ben in de wereld gezet om te controleren of u dat goed doet’. Ruimte genoeg voor hoogwaardig advies, maar daar houdt het wel op. Geen adviesdiensten oppakken. Maar wel een complexe rol, waar medewerkers trots op kunnen zijn en die van grote waarde is.

Als je de ontwikkelingen ziet zoals ik hiervoor heb aangegeven, dan volgt daaruit eigenlijk vanzelf mijn visie op de andere ontwikkelingen die spelen rondom accountantscontrole, zoals:

  • We zouden naar Audit Only moeten, met een eigen P&L zonder kruisverbanden, focus op controle, specifieke kennis kan best worden ingehuurd.
  • Behalve onderzoek naar het handelen van de mens als controleur, wat nogal actueel is, ook onderzoek doen naar andere technieken om accountantscontrole doelmatig en met toegevoegde waarde uit te voeren.
  • Minder bewijzen in de controles voor gewone zaken die goed verlopen, en meer ruimte voor focus op abnormale zaken en risicogebieden.
  • Veel meer gebruik van data-analyse in de controle en diepgaande analyse van de ICT bij klanten.
  • Minder uitvoeringsvoorschriften en aanpalende vereisten bij elke vastlegging in het controledossier, zodat weer ruimte ontstaat voor ‘the big picture’.
  • Eenduidig toezicht en minder verschil tussen OOB’s en overige controles, in die zin dat veel poespas rond de eerste categorie best wat minder kan. Accountancy is een moeilijk en complex vak wordt vaak gezegd, maar in steeds grotere mate is dat door alle randvereisten die inhoudelijk nauwelijks bijdragen.
  • Maak Audit weer stoer voor jonge mensen, laat accountants zich kunnen verdedigen c.q. voorkom wegduiken, geef meer ruimte en verantwoordelijkheid aan controlemedewerkers, laat ze zelf bedenken hoe ze gaan controleren en corrigeer pas later. Het wordt pas spannend als ze op hun tenen lopen, niet als ze weer x-factuurtjes mogen afvinken.

Jan de Rooy is verbonden aan TIC Assurance, partner van NOVAK betreffende wettelijke controles. Wilt u meer weten over dit onderwerp? Neem dan contact op met Novak via: www.novak.nl/novakdirect of via Novak DIRECT op 085-0220150.